بازخوانی و نقد آراء معرفت‏شناسانهٔ اصولیان امامیه در تفسیر آیات ناهی از اتباع ظن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، ایران.

2 گروه فقه و مبانی حقوق, اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

3 گروه حقوق اسلامی، دانشگده حقوق، دانشگاه شهید بهشتى، تهران، ایران.

4 گروه فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران

چکیده

بسیاری از اصولیان شیعه با تمسک به آیاتی از قرآن، که به ”آیات نهی کننده از عمل بر اساس ظن“ معروف است، کوشیده‌اند اثبات کنند که اصل اولی در ظنون عدم حجیت است. این اصل می‌گوید: پیروی از ظن در مقام استنباط و امتثال احکام شرعی ممنوع است. با پذیرش این اصل حجیت برخی از انواع ظن، مانند ظن حاصل از خبر واحد و ظن حاصل از معنای ظاهری الفاظ قرآن و روایات، که به ”ظنون خاص“ معروف‌اند، و استنباط بسیاری از احکام شرعی بر آنها متکی است، با چالش روبرو می‌شود. هر یک از اصولیان برای حل این چالش راهی را پیموده‌اند که در این نوشتار به بیان و بررسی آنها خواهیم پرداخت. هدف اصلی این جستار این است که نشان دهد تفسیر و برداشت اصولیان از این آیات نادرست است؛ و اصل یادشده مبنای قرآنی ندارد. ظن در آیاتی که پیروی از آن را منع می‌کنند، به قرینه‏ی مخاطب و سیاق آن آیات، به معنای ”باورِ بدون دلیل و شاهد“ است، نه به معنای حالت روانیِ مقابلِ یقین. در نتیجه، تمامی ظنونی که دلیل بر حجیت آن داریم و عُقلا به آن‌ها عمل می‌کنند، تخصصاً از شمول آیات نهی کننده از عمل به ظن خارج است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Invalidity of Probable Opinion in Islamic Jurisprudence: A Critical Analysis of Shiite Scholars’ Epistemic Position in Interpreting the Relevant Verses of the Qurʾān

نویسندگان [English]

  • Seyed Rasoul Mousavi 1
  • Khosro Momeni 2
  • Hosein Mehrpour 3
  • Abolghasem Fanae 4
1 Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Humanities, University of Semnan, Semnan, Iran
2 Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Humanities, University of Semnan, Semnan, Iran
3 Department of Islamic Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
4 Department of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده [English]

Many Shiite Jurists believe that the general epistemic principle expressing that in deriving Islamic Law “probable opinions are invalid unless proven otherwise” can be supported by some verses of the Qurʾān. However, by taking this position they have to face with many challenges, including the challenge of how to justify the exception of some particular sources of probable opinion form this general principle, such as the opinions based on isolated narrations and linguistic evidence from the Qurʾān and the tradition of the infallibles. The main purpose of this article is to show that the endeavor of this group of jurists to find support for this principle from the Qurʾān is based on their misinterpretation of the verses to which they appeal, and that what is forbidden in these verses is not probable opinion as such, but some non-reliable types of belief-forming process, such as unwarranted guessing, wishful thinking, etc. The article will end up with the conclusion that this epistemic principle is unacceptable and that probable opinions should be divided into valid and invalid based on their epistemic reliability or non-reliability of the belief-forming process through which they are generated.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Probable opinion
  • Islamic Legal Epistemology
  • Islamic jurisprudence
  • Shiite Legal Theory

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 11 تیر 1399
  • تاریخ دریافت: 25 خرداد 1399
  • تاریخ بازنگری: 11 تیر 1399
  • تاریخ پذیرش: 11 تیر 1399