قاعده لاضرر و تعارضات فرد و اجتماع در جامعه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری و مدرس پردیس قم دانشگاه تهران

چکیده

"تعارضات فرد و جامعه"، یکی از پدیده‌های شایع در همة جوامع انسانی است و بارزترین آن در تعارض "منافع" این‌دو، مصداق پیدا می‌کند. منافع فرد، مجموعة امتیازات به رسمیت شناخته شده در نظام حقوق داخلی است که از آن به حق‌های فردی اطلاق می‌شود و منافع جامعه، مجموعه موضوعاتی است که موجودیت جامعه را تشکیل می‌دهد. در اندیشة اسلامی، به رغم اصالت فرد، جامعه موجودی واقعی است و زمانی که موجودیت آن، به‌عنوان مهم‌ترین منفعت، به خطر می‌افتد، باید جانب آن ترجیح داده شود؛ زیرا در صورت انهدام جامعه، دیگر برای فرد جایی نمی ماند تا افراد از منافع خود منتفع شوند. "قاعدة لاضرر" معیاری مناسب برای ترجیح منافع یکی از این دو می‌باشد. بر اساس این قاعده، هم قاعدة ضرری نباید وضع شود و هم در صورت وضع، اجرا و ایراد خسارت باید جبران گردد.
براین اساس، در حالتی که موجودیت جامعه به خطر می‌افتد، اقتضای این قاعده آن است که منافع فرد محدود گردد؛ اگرچه می‌توان در همین حالت، فرض‌هایی را تصورکرد که خسارت‌های احتمالی فرد جبران گردد. اما اگر خطری موجودیت جامعه را تهدید نکند، برای ایجاد محدویت در منافع فردی، مجوزی نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Principle of "No Harm" and Individual and Social Conflicts

نویسنده [English]

  • Mohammad Hadi Kaviani
Ph.D
چکیده [English]

Individual and Social Conflicts are one of the common phenomena in all human societies and their most obvious is seen in their conflict of interests. Individual interests are a series of recognized privileges in internal legal system which is called individual rights and social interests are a series of subjects which form them. In Islamic thought, despite individualism, society is a real existent and when its existence as the most important interest is at a risk, it should be preferred to individual interests. Principle of "No Harm" (La Zarar) is an appropriate criterion for preference social interests to individual interests. According to this principle, no Principle of "No Harm" should be legislated and in the case of legislation, damage should be compensated.
Accordingly, when the existence of the society is at a risk, individual interests are should be limited, although in this case assumptions can be supposed that individual potential damages are compensated. But if the existence of the society is not at a risk, it is not permissible to limit individual interests.

کلیدواژه‌ها [English]

  • No harm
  • Individual interests
  • Individual rights
  • social interests