مجله علمی

مجله علمی "پژوهشهای فقهی"

بررسی امکان اعمال خیارات در اخذ به شفعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران
2 گروه حقوق خصوصی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
در قانون مدنی ایران، اعمال خیار در معاملات به معنای عقود، امری مسلم و پذیرفته شده‌است اما در رابطه با جریان خیار در ایقاعات از جمله اخذ به شفعه، چیزی بیان نشده‌است؛ به همین دلیل در این رابطه، بین فقها و حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد.‌ مشهور فقها و حقوقدانان معتقد بر عدم جریان خیار در ایقاع می‌باشند. اگرچه این نظر مشهور است اما برخی خلاف این عقیده را دارند و ضمن ایراداتی که به دلایل طرفداران نظر مشهور وارد کرده‌اند، برای تقویت عقیده‌ی خود مبنی بر امکان اعمال خیار در ایقاع، دلایل محکمی بیان نموده‌اند. در این پزوهش سعی می شود که با تبیین و تحلیل دلایل مخالفین و موافقین جریان خیارات در اخذ به شفعه، امکان اعمال خیارات در اخذ به شفعه مورد بررسی قرار گیرد. با توجه به دلایل موافقین و از آنجایی که ایقاعات از جمله اخذ به شفعه در زمره‌ی اعمال حقوقی هستند و عقد و ایقاع، اتحاد مبانی دارند، قواعد عمومی قراردادها از جمله حق فسخ را درصورت وجود شرایط تحقق خیار و تا جایی که با طبیعت اخذ به شفعه منافات نداشته باشد، می‌توان در آن اعمال کرد؛ پس چگونگی اعمال هر یک از خیارات در اخذ به شفعه نیازمند بررسی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Examining the Applicability of Options to the Exercise of the Right of Pre-emption

نویسندگان English

Mohammad Farzanegan 1
Kimia Khodabakhshi 2
1 Department of Law, Faculty of Humanities and Social Sciences, Golestan University, Gorgan, Iran
2 Department of Law, Faculty of Law and Political sciences, Mazandaran University, Babolsar, Iran
چکیده English

The principle of Khiyar (option) is well-established in Iranian civil law concerning contracts (‘Uqūd). However, its applicability to unilateral legal acts (Īqā‘āt), such as the right of pre-emption (Akhz-e Shof‘eh), remains a subject of scholarly debate. While the predominant view denies the extension of options to unilateral acts, a significant minority of scholars argue for their applicability, challenging established doctrines. This study critically examines the feasibility of applying contractual options to the right of pre-emption by analyzing the arguments of both prevailing and dissenting jurists. Proponents contend that since unilateral acts share fundamental legal principles with contracts, general contractual rules, including the right of rescission, should apply, provided the option’s conditions are met and its exercise is compatible with the inherent nature of pre-emption. This research undertakes a meticulous investigation into the specific operation of various options within the framework of pre-emption, thereby contributing to a more nuanced understanding of this legal quandary.

کلیدواژه‌ها English

Act (Īqāʿ), Contract, Option (Khiyār), Rescission, Exercise of the Right of Pre-emption (akhdh bi al-shuf'
ah)
اصغری آقمشهدی، فخر الدین؛ منصوری، بهزاد (۱۳۹۰)، بررسی فقهی حقوقی خیار شرط در ایقاع، مطالعات اسلامی فقه و اصول، شماره ۸۶، ص ۳۳- ۵۰.
امامی، سید حسن (۱۳۴۰)، حقوق مدنی، جلد سوم، تهران: کتاب فروشی اسلامیه.
پیرهادی، محمدرضا؛ نظری، وحید (۱۳۹۸): ایقاع خیاری در فقه امامیه و حقوق موضوعه، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، شماره ۲۹، ص ۵۷- ۸۲.
جعفری لنگرودی، محمد جعفر (۱۴۰۱)، دائرة المعارف حقوق مدنی و تجارت، جلد اول، چاپ دوم، گنج دانش.
حر عاملی، محمد بن حسن (۱۴۱۶ ه. ق)، تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشرعیة، جلد بیست و سوم، چاپ سوم، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
حسینی روحانی، سید محمد صادق (۱۴۳۵ ه. ق)، منهاج الصالحین، جلد دوم، چاپ دوم، بیروت: دار بلال للطباعة و النشر.
حسینی عاملی، سید محمد جواد (۱۴۲۵ ه. ق)، مفتاح الکرامة، جلد چهاردهم، چاپ اول، مؤسسه نشر اسلامی.
خوئی، محمد تقی (۱۴۱۴ ه. ق)، الشروط او الالتزامات التبعیة فی العقود، جلد دوم، چاپ اول، بیروت: دار المورخ العربی.
روحانی، عبدالوهاب (1403)، بررسی قاعده اقدام از دیدگاه فقه امامیه و حقوق ایران، نشریه فقه و قضا، شماره 11، ص 37- 60.
شهیدی، مهدی (۱۴۰۳)، حقوق مدنی سقوط تعهدات، جلد پنجم، مجمع علمی و فرهنگی مجد.
صفایی، سید حسین؛ شعبانی کندسری، هادی (۱۳۹۷)، حقوق مدنی وصیت ارث شفعه، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
صفایی، سید حسین (۱۳۹۸)، دوره مقدماتی حقوق مدنی قواعد عمومی قرارداد ها، جلد دوم، چاپ سی و یکم، تهران: نشر میزان.
صفایی، سید حسین؛ رحیمی، حبیب الله (۱۴۰۰)، مسئولیت مدنی الزامات خارج از قرارداد، چاپ چهاردهم، تهران: پژوهشکده ی تحقیق و توسعه ی علوم انسانی.
طباطبایی یزدی، محمد کاظم (۱۴۱۰ ه. ق)، حاشیة المکاسب، جلد دوم، چاپ چهارم، قم: اسماعیلیان.
طوسی، محمد بن حسن (۱۳۸۷ ه. ق)، المبسوط فی فقه الامامیة، جلد سوم، چاپ سوم، تهران: مکتبة المرتضویة.
عاملی، زین الدین (۱۴۱۰ ه. ق)، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، جلد چهارم، چاپ اول، قم: مکتبة الداوری.
عاملی، زین الدین (۱۴۲۵ ه. ق)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، جلد دوازدهم، چاپ سوم، مؤسسه معارف اسلامی.
قاسم زاده، سید مرتضی (۱۳۹۴)، حقوق مدنی حق شفعه وصیت و ارث، چاپ دوم، تهران: دادگستر.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۷۶)، وصیت در حقوق مدنی ایران، چاپ سوم، ققنوس.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۰)، اعمال حقوقی قرارداد ایقاع، چاپ چهارم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر (۱۴۰۳)، قواعد عمومی قرارداد ها، جلد پنجم، گنج دانش.
کرکی، علی بن حسین (۱۴۲۹ ه. ق)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، جلد ششم، چاپ دوم، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث.
محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۸۴)، ایقاع اخذ به شفعه، چاپ اول، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محمدی، سام؛ عبدالکریمی، هیوا (۱۳۹۵)، بررسی جریان خیار در ایقاعات، نشریه پژوهش حقوق خصوصی، شماره ۱۷، ص ۱۵۹- ۱۷۹.
نجفی، محمد حسن (۱۳۶۲)، جواهر الکلام، جلد بیست و سوم، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
نجفی، محمد حسن (۱۳۶۲)، جواهر الکلام، جلد سی و هفتم، بیروت: دار الاحیاء التراث العربی.
نجفی خوانساری، موسی (۱۳۷۳ ه. ق)، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، جلد دوم، چاپ اول، تهران: المکتبة المحمدیة.
همدانی، رضا (۱۴۲۰ ه. ق)، حاشیة المکاسب، چاپ اول، قم: محمد رضا انصاری قمی.
'Amili, Zayn al-Din. (1989). Al-Rawḍah al-Bahiyyah fī Sharḥ al-Lum'ah al-Dimashqiyyah, Vol. 4 (1st ed.). Qom: Maktabat al-Dawari. (in arabic)
'Amili, Zayn al-Din. (2004). Masālik al-Afhām ilā Tanqīḥ Sharā'iʿ al-Islām, Vol. 12 (3rd ed.). Qom: Institute of Islamic Knowledge. (in arabic)
Asghari Aghmashhadi, Fakhr al-Din, & Mansouri, Behzad. (2011). A Jurisprudential and Legal Study of the Option of Condition (Khiyār al-Sharṭ) in Unilateral Juridical Acts. Islamic Studies: Fiqh and Usul, No. 86, pp. 33–50. (in persian)
Emami, Seyyed Hassan. (1961). Civil Law (Huqūq-e Madanī), Vol. 3. Tehran: Ketabforoushi-ye Eslamiyeh. (in persian)
Hamadani, Reza. (1999). Hashiyat al-Makāsib (1st ed.). Qom: Mohammad Reza Ansari Qomi. (in arabic)
Hosseini Ameli, Seyyed Mohammad Javad. (2004). Miftāḥ al-Karāmah, Vol. 14 (1st ed.). Qom: Mu'assasah-ye Nashr-e Eslami. (in arabic)
Hosseini Rouhani, Seyyed Mohammad Sadegh. (2013). Minhāj al-Ṣāliḥīn, Vol. 2 (2nd ed.). Beirut: Dār Bilāl li al-Ṭibā'ah wa al-Nashr. (in arabic)
Hurr al-'Amili, Mohammad ibn Hasan. (1995). Tafṣīl Wasā'il al-Shī'ah ilā Taḥṣīl Masā'il al-Sharī'ah, Vol. 23 (3rd ed.). Qom: Mu'assasat Āl al-Bayt li-Iḥyā' al-Turāth. (in arabic)
Jafari Langroudi, Mohammad Jafar. (2022). Encyclopedia of Civil and Commercial Law, Vol. 1 (2nd ed.). Tehran: Ganj-e Danesh. (in persian)
Karaki, Ali ibn Husayn. (2008). Jāmiʿ al-Maqāṣid fī Sharḥ al-Qawāʿid, Vol. 6 (2nd ed.). Qom: Mu'assasat Āl al-Bayt li-Iḥyā' al-Turāth. (in arabic)
Katouzian, Nasser. (1997). Wills in Iranian Civil Law (3rd ed.). Tehran: Qoqnoos. (in persian)
Katouzian, Nasser. (2011). Juridical Acts: Contracts and Unilateral Juridical Acts (4th ed.). Tehran: Sherkat-e Sahami-ye Enteshar. (in persian)
Katouzian, Nasser. (2024). General Principles of Contracts, Vol. 5. Tehran: Ganj-e Danesh Publications. (in persian)
Khoei, Mohammad Taqi. (1993). Al-Shurūṭ aw al-Iltizāmāt al-Taba'iyyah fī al-'Uqūd, Vol. 2 (1st ed.). Beirut: Dār al-Mu'arrikh al-'Arabi. (in arabic)
Mohammadi, Sam, & Abdolkarimi, Hiva. (2016). The Applicability of Contractual Options (Khiyārāt) to Unilateral Juridical Acts. Private Law Research Journal, No. 17, pp. 159–179. (in persian)
Mohaqeq Damad, Seyyed Mostafa. (2005). The Unilateral Juridical Act of Exercising the Right of Pre-emption (1st ed.). Tehran: Markaz-e Nashr-e Olum-e Eslami. (in persian)
Najafi, Mohammad Hasan. (1943). Jawāhir al-Kalām, Vol. 23. Beirut: Dār Iḥyā' al-Turāth al-'Arabi. (in arabic)
Najafi, Mohammad Hasan. (1943). Jawāhir al-Kalām, Vol. 37. Beirut: Dār Iḥyā' al-Turāth al-'Arabi. (in arabic)
Najafi Khansari, Musa. (1953). Munyat al-Ṭālib fī Ḥāshiyat al-Makāsib, Vol. 2 (1st ed.). Tehran: Al-Maktabah al-Muhammadiyyah. (in arabic)
Pirhadi, Mohammad Reza, & Nazari, Vahid. (2019). Option-Based Unilateral Juridical Acts in Imami Jurisprudence and Positive Law. Quarterly Journal of Private Law Research, No. 29, pp. 57–82. (in persian)
Qasemzadeh, Seyyed Morteza. (2015). Civil Law: The Right of Pre-emption, Wills, and Inheritance (2nd ed.). Tehran: Dadgostar. (in persian)
Rouhani, Abdolvahab. (2024). A Study of the Principle of Assumption of Risk (Qā'idat al-Iqdām) in Imami Jurisprudence and Iranian Law. Fiqh and Judiciary Journal, No. 11, pp. 37–60. (in persian)
Safaei, Seyyed Hossein, & Sha'bani Kandasari, Hadi. (2018). Civil Law: Wills, Inheritance, and the Right of Pre-emption. (1st ed.). Tehran: Sherkat-e Sahami-ye Enteshar. (in persian)
Safaei, Seyyed Hossein. (2019). Introductory Course in Civil Law: General Principles of Contracts, Vol. 2 (31st ed.). Tehran: Mizan Publishing. (in persian)
Safaei, Seyyed Hossein, & Rahimi, Habibollah. (2021). Civil Liability: Non-Contractual Obligations (14th ed.). Tehran: Research Institute for Humanities Research and Development. (in persian)
Shahidi, Mehdi. (2024). Civil Law: Extinction of Obligations, Vol. 5. Tehran: Majma'-e Elmi va Farhangi-ye Majd. (in persian)
Tabataba'i Yazdi, Mohammad Kazem. (1989). Hashiyat al-Makāsib, Vol. 2 (4th ed.). Qom: Esma'iliyan. (in arabic)
Tusi, Mohammad ibn Hasan. (1967). Al-Mabsūṭ fī Fiqh al-Imāmiyyah, Vol. 3 (3rd ed.). Tehran: Maktabat al-Murtadawiyyah. (in arabic)
 
 
 
 
 
دوره 22، شماره 3
پاییز 1405
صفحه 225-235

  • تاریخ دریافت 31 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 25 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 27 شهریور 1405