مالکیت زمانی در فقه امامیه و حقوق ایران و امکان‌سنجی تحقق آثار مالکیت زمانی در قالب عقد صلح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه الهیات، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

2 حقوق. دانشکده علوم اداری و اقتصاد.دانشگاه اصفهان.اصفهان .ایران.

چکیده

مالکیت زمانی مقوله‏ای است که امروز پذیرش آن به عنوان یک نهاد قابل اقتباس از حقوق غرب محل تضارب آراء است. موافقان ورود این تأسیس به حقوق ایران معتقدند با توجه به اعتباری بودن مالکیت می‏توان آن را به صورت موقت اعتبار کرد؛ ضمن آنکه مالکیت موقت در فقه دارای سابقه است. اما با توجه به آنکه عرف حقیقت مالکیت عین را شامل مالکیت زمانی نمی‏داند باید این اعتبار را خارج از ماهیت مالکیت دانست. بنابراین این اعتبار فاقد اثر خواهد بود. ضمن آنکه مواردی که به عنوان مالکیت موقت در فقه مورد استناد قرار می‌گیرند غالباً یک نوع مالکیت موقت التزامی هستند که نمی‏توان بر مبنای آن‌ها مالکیت موقت صریح را تجویز کرد. اما برای حصول بسیاری از مزایای این نهاد می‌توان بدون آنکه این تأسیس را به طور کامل وارد حقوق ایران کرد از نهادهای مشابهی از جمله صلح عین و منافع استفاده کرد. در صلح عین و منافع، در قالب عقد صلح، مالکیت بخشی از عین و منافع مال به صورت متقارن به دیگری منتقل می‏شود. این نوع عقد واجد آثار و احکامی است که در این مقاله هر یک مورد بحث واقع می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Time_Sharing in Imamiyyah Jurisprudence and Iranian Law and Feasibility Study of Realizing the Effects of Time Sharing in the Form of Compromise

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mansouri 1
  • Ali Reza Fasihizadeh 2
1 Department of Theology, Faculty of Literature and Humanities, Yasouj University, Yasouj, Iran
2 Department of Law, Faculty of Administrative Sciences and Economics, University of Isfahan. Isfahan, Iran
چکیده [English]

The legal recognition of “time-sharing” contracts in Iranian law remains a subject of scholarly debate. Proponents argue that since ownership possesses a constructive (mental) existence, temporal ownership can be established through legal fiction, drawing on historical precedents in jurisprudence. However, critics contend that contemporary custom does not recognize temporal limitations as an inherent attribute of ownership, rendering such mental constructions legally void. Furthermore, it is argued that classical jurisprudential precedents regarding temporary ownership are merely implicit and cannot justify an explicit time-sharing framework. To harness the benefits of time-sharing while respecting existing legal structures, this article proposes the utilization of “compromise contracts of objects and interests” (aqd-e solh). This mechanism allows for the symmetrical transfer of partial ownership and usufruct rights. This study examines the legal implications, rules, and practical applications of this proposed contractual framework within the Iranian legal system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Compromise Contract of Object and Interests
  • Explicit Temporary Ownership
  • Implicit Temporary Ownership
  • Time Sharing
احمدزاده، سید عبدالمطلب (1379). مالکیت موقت (زمانی). نامة مفید، ش 24.
اردبیلى، احمد بن محمد (1403 ق). مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. ج 9.
اصفهانى، سید ابوالحسن (1422). وسیله النجاه (مع حواشی الإمام‏ الخمینی). قم: تنظیم و نشر آثار امام ‏خمینى.
اصفهانی، محمدحسین (1409). الإجاره. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
امامى خوانسارى، محمد (بی‏تا). الحاشیه الثانیه على المکاسب.
امامی، مسعود (1389). ملکیت موقت در حقوق و فقه. فقه، 17(65)، 64 ـ 122.
بحرانى، حسین بن محمد (بی‌تا). الأنوار اللوامع فی شرح مفاتیح الشرائع، قم: مجمع البحوث العلمیه. ج 12.
بحرانى، یوسف بن احمد بن ابراهیم (1405 ق). الحدائق الناضره فی أحکام العتره الطاهره. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. ج 21.
بهجت، محمدتقى (1423). وسیله النجاه. قم: شفق.
حسینى شیرازی، سید محمد (بی‌تا). إیصال الطالب إلى المکاسب. تهران: منشورات اعلمى. ج 15.
حکیم، سید محسن طباطبایى (بی‌تا). نهج الفقاهه. قم: 22 بهمن.
حلّى، ابن ادریس، محمد بن منصور بن احمد (1410). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. ج 2.
حلی، محمد بن حسن (1387 ق). إیضاح ‏الفوائد فی شرح مشکلات ‏القواعد. قم: مؤسسة اسماعیلیان. ج 2.
حلی، یحیى بن سعید (1405 ق). الجامع للشرائع. قم: مؤسسة سید الشهداء العلمیه.
الخمینی، سید روح‌اللّه (1421). کتاب البیع. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینى. ج 3.
خوانسارى، سید احمد (1405). جامع المدارک فی شرح مختصر النافع. قم: مؤسسة اسماعیلیان. ج 3.
خویى، سید ابوالقاسم (1410). منهاج الصالحین. قم: نشر مدینه العلم. ج 2.
روحانى، سید صادق (1412). فقه الصادق(ع). دار الکتاب، مدرسة امام صادق(ع). ج 20.
سبزوارى، سید عبد الأعلى (بی‌تا). جامع الأحکام الشرعیه. قم: مؤسسة المنار.
ـــــــــــــــــــــــ (1413). مهذّب الأحکام. قم: مؤسسة المنار، دفتر حضرت آیت‌الله. ج 22.
سبزواری، محمدباقر (1423). کفایه الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى. ج 2.
سنهوری، عبدالرزاق (بی تا). الوسیط فی شرح القانون المدنی. بیروت: دار احیاء التراث العربی. جزء 5. ج 2.
سیستانی، سید على حسینى (1417). منهاج الصالحین. قم: دفتر حضرت آیت‌الله سیستانى. ج 2.
شریعتی، سعید (1380). فقه اهل بیت(ع). قم: مؤسسه دائره‌المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل‏ بیت(ع). ج 26.
الشریف، محمدمهدی (1390). کیفیت و آثار تسلیم منفعت. حقوق تطبیقی، د 2، ش ‏2.
شهید اول، محمد بن مکى (1417). الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى. ج 2 و 3.
شهید ثانی، زین‌الدین بن على عاملی (1410 ق). الروضه البهیه. قم: کتاب‌فروشى داورى. ج 4.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1413 ق). مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیه. ج 5 و 12.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1421). رسائل الشهید الثانی. قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزة علمیة قم. ج 1.
شیخ انصاری، مرتضى بن محمد امین (1415). المکاسب. قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ انصارى. ج 3 و 4.
صافى گلپایگانی، لطف‌الله (1416). هدایه العباد. قم: دار القرآن الکریم. ج 2.
طوسى، محمد بن على بن حمزه (1408). الوسیله إلى نیل الفضیله. قم: انتشارات کتابخانة آیت‌الله مرعشى نجفى.
عامری، پرویز و ‏انصاری، اعظم (1386). بررسی ماهیت و مبانی حقوقی تایم ‏شرینگ در حقوق انگلیس. نامة‏ مفید، ش 64.
عاملى، سید جواد بن محمد (1419). مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلاّمه. قم: دفتر انتشارات اسلامى. ج 21.
علامه حلی، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى (1410). إرشاد الأذهان إلى أحکام الإیمان. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم. ج 1.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1414). تذکره الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت. ج 16.
علامه حلی، حسن بن یوسف اسدی (1413). قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامى. ج 2.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1420). تحریر‏ الأحکام الشرعیه. قم: مؤسسة امام صادق. ج 3.
کاشانى، فیض، محمدمحسن (بی‌تا). مفاتیح الشرائع. قم: انتشارات کتابخانة آیت‌الله مرعشى. ج 3.
کاتوزیان، ناصر (1385). اموال و مالکیت. تهران: میزان.
کرکی، على بن حسین (1414). جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل البیت. ج 9.
گلپایگانی، سید محمدرضا (1409). مجمع المسائل. قم: دار القرآن الکریم. ج 2 و 3.
ـــــــــــــــــــــــ (1413). هدایه العباد. قم: دار القرآن الکریم. ج 1.
مازندرانی، على‌اکبر (1430). دلیل تحریر الوسیله - الوقف. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى.
محقق حلی، نجم‌الدین، جعفر بن حسن (1408 ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: مؤسسة اسماعیلیان. ج 2.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ (1418 ق). المختصر النافع فی فقه الإمامیه. قم: مؤسسة المطبوعات الدینیه. ج 1.
مروج جزایری، سید محمدجعفر (1416). هدى الطالب فی شرح المکاسب. قم: مؤسسة دار الکتاب. ج 6.
مغنیه، محمدجواد (1421). فقه الإمام الصادق(ع). قم: مؤسسة انصاریان. ج 4.
مکارم شیرازی، ناصر (1416). أنوار الفقاهه (کتاب ‏الخمس و الأنفال). قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب.
منتظرى، حسین‌على (بی‌تا). رساله استفتائات. قم. ج 3.
منصوری، محمد؛ الشریف، محمدمهدی و طباطبایی، سید محمدصادق (1397). واکاوی حقیقت عقد صلح و معیارهای توصیف عقود معین به صلح. مطالعات حقوقی، 10(4)، 159 ـ 188.doi: 10.22099/jls.2019.30011.3010
موسوى بجنوردى، سید حسن (1419). القواعد الفقهیه. قم: الهادی. ج 2 و 4.
موسوی خمینی، سید روح اللّه (بی‏تا). تحریر الوسیله. قم: دار العلم. ج 1.
نائینی، میرزا محمدحسین غروی (1373 ق). منیه الطالب فی حاشیه المکاسب. تهران: المکتبه المحمدیه. ج 1.
‍ــــــــــــــــــــــــــــــ (1413). المکاسب و البیع. قم: دفتر انتشارات اسلامى. ج 1.
نجفی، محمدحسن (1404). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی. ج 28.
نخله، موریس (2007). الکامل فی شرح القانون المدنی. بیروت: منشورات الحلبی الحقوقیه. ج 9.
نراقى، مولى احمد بن محمد مهدى (1425). الحاشیه على الروضه البهیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
وحید خراسانى، حسین (1428). منهاج الصالحین. قم: مدرسه امام باقر. ج 3.
یزدی، سید محمدکاظم طباطبایى (1415). سؤال و جواب. تهران، مرکز نشر العلوم الإسلامی.
ـــــــــــــــــــــــــــــ (1421). حاشیه المکاسب. قم: مؤسسة اسماعیلیان. ج 1.
Ahmadzadeh, S. A.M. (2000). Temporary Ownership. Journal of Comparative Law (Mofid), No. 24. (in Persian)
Alsharif, M. M. (2012). The Quality and the Effects of Delivery of Benefits, A Comparative Study on Iranian Civil Code and Islamic Jurisprudence. Comparative Law Review, 2(2), 1-22. (in Persian)
Ameri, P. & Ansari, A. (2007). A Study of the Legal Nature and the Rudiments of the Time-Sharing in British Law. Journal of Comparative Law, 0(13), 117-142. (in Persian)
Amili, S. J. M. Ḥ. (1998). Miftah al-Karama Fi Sharh Qawa'id al-Ahkam by al-'Allama.  Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 21. (in Arabic)
Ansari, M. M.A. (1994). Kitab al-Makasib. Qom: Universal Congress for Reverence Great Shaykh Ansari. Vol. 3 & 4. (in Arabic)
Ardabili, A. M. (1983). Majma' al-Fa'idat Wa al-Burhan Fi Sharh Irshad al-Adhhan. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 9. (in Arabic)
Bahjat, M.T.. (2002). Wasilat al-Najat. Qom: Shafaq Publication. (in Arabic)
Bahrani, H. M. (n.d). Al-Anwar al-lavam'i' Fi Sharh Mafatih al-Shara'I'. Qom: Magma' Al-bohous Al -'Ilmiyya. Vol. 12. (in Arabic)
Bahrani, Y. A. (1984). Al- Hada'iq al-Nadirah Fi Ahkam al-'Itrah al-Tahirah. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 21. (in Arabic)
Code civil français. (in French)
Feiz Kashani, M.M. (n.d.). Mafatih al-Shara'ei. Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library. Vol. 3. (in Arabic)
Golpaygani, S. M.R. (1988). Majma' al_Masaeil. Qom: Daar al-Quran al-Karim. Vol. 2. (in Arabic)
------------------------. (1992). Hedayat al-Ebad. Qom: Daar al-Quran al-Karim. Vol. 1. (in Arabic)
Hakim, S. M. (n.d.). Nahj al-Fiqaha. Qom: 22 Bahman publication. (in Arabic)
Hili, H. Y. (1989). Irshad al-Azhan ila al-Ahkam al-Iman. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 1. (in Arabic)
Hilli, H. Y. M. (1992). Qawa'id al-Ahkam Fi Ma'rifat al-Halal wa l-Haram. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 2. (in Arabic)
------------------- (1999). Tahrir al-Ahkam al-shar'iyyah. Qom: Imam al-sadiq peace be upon him Institute. Vol. 3. (in Arabic)
---------------------- (1993). Tadhkirat al-Fuqaha'. Qom: Aal al-Bayt Peace Be upon Them Institute. Vol. 10. (in Arabic)
Ḥilli, J. Ḥ. (1987). Shara'i' al-Islam Fi Masa'il al-Halal Wa al-Haram. Qom: Ismaelian Institute. Vol. 2. (in Arabic)
------------ (1997). Mokhtasar al-Nafeʾi. Qom: Ismaelian Almotboat aldineyat. Vol. 1. (in Arabic)
Hilli, I. I., M. M. (1989). al-Sara'ir al-Hawi li tahrir al-fatawi. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 2. (in Arabic)
Hilli, M. H. (1967). Izah al-Fawaid fi Sharh Moshkelat al-Qawa'id. Qom: Ismaelian Institute. Vol. 2. (in Arabic)
Hilli, Y. S. (1984). Al-Jami' le- Shara'i'. Qom: Sayyid al_Shohada' al-Elmiyyah Institute. (in Arabic)
Khomeini, S. R. Mousawi (2000). Kitab al-Bay'. Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. Vol. 3. (in Arabic)
Khomeini, S. R. Mousawi. (n.d.). Tahrir al-Wasila. Qom: Daar al-Ilm Institute. Vol. 1. (in Arabic)
Imami Khansaari, M. (n.d.). Hashiyyat al-Saniyyah ala al-Makasib. (in Arabic)
Imami, M. (2010). Temporary Ownership in Law and Jurisprudence. Journal of Fiqh, 17(65), 64-122. (in Persian)
Isfahani, M.H. (1988). Al-Ijarah (Lease). Qom: Office of Islamic Publication. (in Arabic)
Isfahani, S. A. H. (2001). Wasilat al-Najat (With the explanations of Imam Khomeini). Qom: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. (in Arabic)
Karaki, A. H. Amili (1993). Jamiʿ al-Maqāṣid Fi Sharh al-Qawaʿid. Vol. 9. Qom: Aal al-Bayt Peace Be upon Them Institute. (in Arabic)
Katouzian, N. (2006). Properties and Ownership. Tehran: Mizan Publications. (in Persian)
Khansaari, S. A. (1984). Jamio al-Madark fi Sharh Mokhtasar al-Nafeʾi. Qom: Ismaelian Institute. Vol. 3. (in Arabic)
Khoei, S. A. Q. Mousawi (1989). Minhaj al-Salihin. Qom: Madinat al-Elm Publication. Vol. 2. (in Arabic)
Makarim Shirazi, N. (1995). Anwar al-Fiqaha_ Kitab al-Khoms wa al-Anfal. Qom: Publication of Imam Ali Ibn Abi Talib (Peace Be upon Them) Seminary. (in Arabic)
Malaurie, P. L., Aynès et P.-Y. Gautier (2016). Les contrats spéciaux. Paris: LGDJ. (in French)
Mansouri, M., Alsharif, M. M., & Tabatabaei, M. S. (2019). Analyzing the Nature of Compromise Contract and the Measures of Qualification the Nominate Contracts as Compromise. Journal of Legal Studies, 10(4), 159-188. doi: 10.22099/jls.2019.30011.3010. (in Persian)
Mazandarani, A.A. (2008). Dalil Tahrir al-wasila-Al-Waghf (Endowment). Tehran: Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. (in Arabic)
Montazeri, H.A. (n.d). Resaleh Istiftaat (Questionnaire book of Jurisprudence). Qom. Vol. 3. (in Arabic)
Moqniyyah, M.J. (2000). Fiqh al-Imam al-sadiq peace be upon him. Qom: Ansariyan Institute. Vol. 4. (in Arabic)
Morawwej Jazayeri, S. M.J. (1995). Hoda al_Talib fi Sharh al_Makasib. Qom: Daar al-Ketab Institute. Vol. 6. (in Arabic)
Mousawi Bojnourdi, S. H. (1998). al- Qawa'id al-Fiqhiyyah. Qom: Al-Hadi Publication. Vol. 2 & 4. (in Arabic)
Naʾini, M.H. (1953). Munyat al-Talib Fi Hashiyat al-Makasib (Commentary on al-Makasib). Tehran: Muhammadiyya Bookstore. Vol. 1. (in Arabic)
---------------. (1992). Al-Makasib Wa al-Bay'. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 1. (in Arabic)
Naraqi, A. M. (2004). Al-Hashiya ala al-Ruza al-Bahiyya. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom.
Najafi, M.H. (1983). Jawahir al-Kalam FI Sharḥ sharāʾiʿ al-Islam. Beirut: Daar Ihya al-Turath al-Arabi. Vol. 28. (in Arabic)
Penela, D., Morais, A., & Gregory, A. (2019). An analytical inquiry on timeshare research. International Journal of Hospitality Management, 76, 132–151. (in French)
Rouhani, S. S. (1991). Fiqh al-Sadiq Peace Be upon Him. Qom: Daar al-kitab_ Imam Sadiq Peace Be Upon Him Seminary. Vol. 20. (in Arabic)
Sabziwari, S. A. (n.d.). Jame Al-Ahkam Al-Sharia. Qom: Al-Manar Institute. (in Arabic)
Sabziwari, S. A. A. (1992). Muhazzab al-Ahkam. Qom: Al Manar. Vol. 22. (in Arabic)
Sabziwari, M.B. (2002). Kifayat al-Ahkam. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 2. (in Arabic)
Safi Golpaygani, L.A. (1995). Hedayat Al-Ebad. Qom: Daar Al-Quran Al-Karim. Vol. 1. (in Arabic)
Sally Brown Richardson. (2008). Civil Law Compromise, Common Law Accord and Satisfaction: Can the Two Doctrines Coexist in Louisiana?. 69 La.L. Rev. (in French)
Sanhuri, A.R. (n.d.). Al-Wasiṭ Fi Sharḥ al-Qanun al-Madani al-Jadid (Medium commentary on the new Civil Code). Vol. 5 (v2). Beirut: Daar Ihya al-Turath al-Arabi. (in Arabic)
Shahid Awwal, M. M. (1996). Al-Durus al-Shari'a Fi Fiqh al-Imdmiya. Qom: Islamic Publication of Theological Lecturers Association of Hawza 'Ilmiyya Qom. Vol. 2 & 3. (in Arabic)
Shahid Thani, Z. ʿA. al-ʿAmili (1992). Masalik al-Afham Fi Sharh Shara'i' al-Islam. Qom: Ma‘arif Islami Institute. Vol. 5 & 12. (in Arabic)
-------------------------------------. (1989). Al-Rawda al-Bahiyya Fi Sharh al-Lum'a al-Dimashqiya. Qom: Davari library. Vol. 4. (in Arabic)
--------------------------------------. (2000). Rasaeil al-Shahid Thani. Qom: Qom Seminary Islamic Explanations Office Publications. Vol. 1. (in Arabic)
Shariati, S. (). Fiqh magazine of Ahl al-Bayt. Qom: Institute of Encyclopedia of Islamic Jurisprudence on the Religion of Ahl al-Bayt. Peace Be upon Them. Vol. 26. (in Persian)
Shirazi, S. M. Hosseini. (n.d.). Iisal al_Taalib Iilaa al_Makasib. Tehran: Aalami publications. Vol. 15. (in Arabic)
Sistani, S. A. (1996). Minhaj al-Salehin. Qom: Office of Hazrat Ayatollah Sistani. Vol. 2. (in Arabic)
Tabaṭabaei Yazdi, S. M.K. (2000). Commentary on al-Makasib. Qom: Ismaelian Institute. Vol. 1. (in Arabic)
--------------------------------. (2000). Question and Answer. Tehran: Islamic Sciences Publishing Center. (in Arabic)
Tusi, M. A. (1987). Al-Wasilah ila Nail Al-Fazilah. Qom: Ayatollah Marashi Najafi Library Publications