بازپژوهی در محدودة طواف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه حقوق اسلامی، دانشکدة حقوق، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

2 گروه فقه و حقوق، دانشکدة معارف اسلامی، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران

چکیده

در مورد محدودة طواف دو نظر عمده از فقیهان امامیه دیده می‌شود. برخی با استناد به روایت محمد بن مسلم معتقدند طواف باید بین کعبه و مقام ابراهیم انجام شود و خارج از این محدوده صحیح نیست. این نظریه از شهرت بین فقیهان امامیه برخوردار است. گروه دیگر با استناد به روایت صحیح حلبی و رد سند روایت محمد بن مسلم معتقد شده‌اند طواف حد خاصی ندارد و مکلف می‌تواند در تمام مسجدالحرام طواف را انجام دهد. البته برخی طواف بعد از مقام ابراهیم را مکروه دانسته‌اند. نتایج این تحقیق، که با تحلیل ادله و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و نرم‌افزاری صورت گرفته، حاکی است با تأمل در دو روایت مورد استناد طرفین و پذیرش روایت محمد بن مسلم می‌توان گفت تعارضی بین دو روایت وجود ندارد و ملاک صحت طواف صدق عنوان «طواف‌کنندة خانة کعبه» بر مکلف با فاصله نداشتن با طواف‌کنندگان است. بنابراین مکلف نمی‌تواند مادامی که به‌راحتی می‌تواند در نزدیک‌ترین فاصله به کعبه و طواف‌کنندگان طواف کند با فاصله از آن‌ها به طواف بپردازد. زیرا در این صورت طواف‌کنندة خانة کعبه  بر او صادق نیست و در هر حال ملاک صحت طواف صدق این عنوان است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Research in the Scope of Tawaf

نویسندگان [English]

  • Mahdi Sajedi 1
  • Hesam Al-Din Rabbani 2
1 Department of Islamic Law, Faculty of Law, University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran, Iran
2 Department of Jurisprudence and Law, Faculty of Islamic Studies, University of the Quran and Hadith, Tehran, Iran
چکیده [English]

This research investigates the jurisprudential dispute concerning the spatial boundaries of Tawāf. Juridical opinions diverge between restricting Tawāf to the area between the Kaaba and Maqām Ibrāhīm and permitting it anywhere within the Masjid al-Ḥarām. Utilizing a descriptive-analytical approach and a critical examination of primary sources, this study reconciles conflicting narrations by validating the report of Muḥammad bin Muslim. The findings indicate that no inherent contradiction exists between the cited traditions. Instead, the study proposes that the validity of Tawāf is contingent upon fulfilling its ontological essence: the ritual must authentically manifest the act of “circumambulating the House.” While Tawāf may lack strictly defined spatial limits, the study concludes that performing it at excessive distances—when closer proximity is accessible—undermines the ritualistic integrity and the essential nature of the act.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tawaf
  • Mataf
  • Maqam Ibrahim
  • Kaaba
  • Masjid al-Haram
ابن ادریس حلی، محمد بن منصور بن احمد (1410 ق). السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی. چ 2. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
ابن براج، قاضی عبد العزیز (1406 ق). المهذب. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
ابن زهره، حمزه بن علی (1417 ق). غ‍نیه ال‍ن‍زوع الی ع‍لم‍ی الاص‍ول و ال‍ف‍روع. قم: مؤسسة امام صادق(ع).
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق). لسان العرب. چ 3. بیروت: دار الفکر للطباعه و النشر و التوزیع ‌ـ دار صادر.
افتخاری، علی (1428 ق). آراء المراجع فی الحج. چ 2. تهران: مشعر.
حائری مازندرانی، محمد بن اسماعیل (1416 ق). منتهی المقال فی احوال الرجال. قم: مؤسسه آل البیت.
حسینی شاهرودی، سید محمود (1402 ق). کتاب الحج. قم: مؤسسة انصاریان.
خلیل بن احمد (1410 ق). کتاب العین. چ 2. قم: هجرت.
خویی، سید أبوالقاسم (بی‌تا). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرجال. بی‌جا: بی‌نا.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت: بی‌نا.
سبحانی، جعفر (1424 ق). الحج فی الشریعه الاسلامیه الغراء. قم: مؤسسة امام صادق.
شیخ صدوق، محمد بن علی (1413 ق). من لایحضره الفقیه. چ 2. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
صاحب جواهر، محمد حسن (1404 ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام. چ 7. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
صافی، لطف‌الله (1423 ق). فقه الحج. چ 2. قم: مؤسسة حضرت معصومه.
طوسی، محمد بن حسن (1387 ش). المبسوط فی فقه الامامیه. چ 3. تهران، المکتبه المرتضویه لإحیاء الآثار الجعفریه.
ـــــــــــــــــــــــ (1400 ق). النهایه فی مجرد الفقه و الفتوی. چ 2. بیروت: دار الکتاب العربی.
ــــــــــــــــــــــ (1365 ش). تهذیب الاحکام. چ 4. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
ـــــــــــــــــــــــ (1407 ق). الخلاف. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
علامه حلی، حسن ‌بن ‌یوسف (1412 ق). منتهی المطلب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیه.
ـــــــــــــــــــــــــــ (1414 ق). تذکره الفقهاء. قم: مؤسسة آل البیت.
محقق اردبیلی، احمد بن محمد (1403 ق). مجمع الفائده و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
مجلسی، محمدباقر (1420 ق). الوجیزه فی الرجال. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
موسوی خمینی، سید روح‌الله (بی‌تا). تحریر الوسیله. قم: مؤسسة مطبوعات دار العلم.
موسوی عاملی، محمد بن علی (1411 ق). مدارک الاحکام فی شرح شرایع الاسلام. بیروت: مؤسسة آل البیت.
نجاشی، احمد بن علی (1407 ق). رجال النجاشی. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم.
وزارت الاوقاف و الشئون الدینیه (1404 ق). الموسوعه الفقهیّه الکویتیّه. کویت: وزارت اوقاف.
Allameh Helli, Hasan ibn yusuf (1991). Al-Muntaha al-Matlab. Mashhad: Islamic Research center.
Eftakhari, A. (2007). Araa al-Maraje' fi al-Hajj (Opinions of Scholars on Hajj). Tehran: Nashr Mash'ar. (in Persian)
Haeri Mazandarani, M. I. (1995). Muntaha al-Maqal fi Ahwal al-Rijal. Qom: Ahl al-Bayt Institute. (in Persian)
Hosseini Shahroudi, S. M. (1982). Kitab al-Hajj. Qom: Ansarian Institute. (in Persian)
Ibn Barrag, Q. A. (1985). Al-Muhadhdhab. Qom: Islamic Seminary Publishing Office. (in Persian)
Ibn Idris Hilli, M. b. M. (1990). Al-Sara’ir al-Hawi li Tahrir al-Fatawi. Qom: Islamic Seminary Publishing Office. (in Persian)
Ibn Manzur, M. b. M. (1993). Lisan al-Arab. Beirut: Dar al-Fikr. (in Arabic)
Ibn Zuhra, H. b. A. (1996). Ghaniyat al-Nuzu' ila 'Ilm al-Usul wa al-Furu'. Qom: Imam Sadiq Institute. (in Persian)
Khaleel b. Ahmad (1990). Kitab al-Ain. Qom: Hijrat Publishing. (in Arabic)
Khoei.Sayyid Abul-Qasim (n.d). Mujam Rijal al Hadith wa Tafsil Tabaqat al-Rijal. Qom: Al-Bayt Institute.
Majlisi, M. B. (2000). Al-Wajiza fi al-Rijal. Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. (in Persian)
Ministry of Awqaf and Islamic Affairs (1984). Al-Mawsu’a al-Fiqhiyya al-Kuwaytiyya (Kuwaiti Encyclopedia of Jurisprudence). Kuwait: Ministry of Awqaf. (in Arabic)
Muhaddith Ardabili,Ahmad ibn Muhammad (1403 AH). Majma’ al-faidah wa al Burhan fi sharh Irshad al- Azhan. Qom: Islamic Seminary Publishing Office.
Mousavi Ameli, M. b. A. (1990). Madarik al-Ahkam fi Sharh Shara’i al-Islam. Beirut: Ahl al-Bayt Institute. (in Persian)
Mousavi Khomeini, R. (n.d.). Tahrir al-Wasila. Qom: Dar al-‘Ilm Press. (in Persian)
Najashi, A. b. A. (1987). Rijal al-Najashi. Qom: Islamic Seminary Publishing Office. (in Persian)
Raghib al-Isfahani, H. b. M. (1991). Al-Mufradat fi Gharib al-Qur’an. Beirut: n.p. (in Arabic)
Safi, L. (2002). Fiqh al-Hajj (Jurisprudence of Hajj). Qom: Hazrat Masoumeh Institute. (in Persian)
Subhani, J. (2003). Al-Hajj fi al-Shari’a al-Islamiyya al-Ghara’a (Hajj in the Islamic Law). Qom: Imam Sadiq Institute. (in Persian)
Sheikh Saduq, Muhammad ibn Ali (1413 AH). Manla yahduruhu al-Faqih.Second edition. Qom: Islamic Seminary Publishing Office.
 Shaikh Jawahir, Muhammad Hasan (1404 AH). Jawahir al-Kalam fi Sharh Sharai al-islam. Seven edition. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Tusi, M. b. H. (2009). Al-Mabsut fi Fiqh al-Imamiyyah. Tehran: Al-Maktaba al-Murtazawiyya. (in Persian)
-----------------. (1979). Al-Nihaya fi Mujarrad al-Fiqh wa al-Fatwa. Beirut: Dar al-Kitab al-Arabi. (in Persian)
-----------------. (1987). Tahdhib al-Ahkam. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya. (in Persian)
-----------------. (1994). Al-Khilaf. Qom: Islamic Seminary Publishing Office. (in Persian)