دانشگاه تهران مجله علمی "پژوهشهای فقهی" 2008-8388 14 3 2018 12 17 The Proviso of Succession in the Electronic Agreements شرط توالی در قراردادهای الکترونیکی 707 730 68826 10.22059/jorr.2018.219961.1007499 FA محمد علی خادمی کوشا استادیار، پژوهشکدۀ فقه و حقوق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران Journal Article 2016 11 12 One of the issues and problems discussed in the electronic agreements is the proviso of succession between necessitating and acceptance. Because, according to some legal articles and jurisprudential viewpoints, the succession between necessitating and acceptance is necessary. On the other hand, it seems, at the first glance, that there is a gap between necessitating and acceptance and the proviso cannot be observed. This article, after studying the elementary basis for the necessity of succession and its background, collecting and analyzing all the reasons of this proviso and comparing them with the electronic agreement, and also after studying the existence of succession and the possibility of observing it in such agreements, has reached to this  legal conclusion that, first, the succession between necessitating and acceptance is not necessary due to the insufficiency of the reasons of the proviso. Second, if the mentioned reasons are enough it does not include the electronic and written agreements. Third, in electronic agreement, even in Off-line form, there is a succession between necessitating and acceptance or it is possible to make succession. Therefore, according to all jurisprudential viewpoints, the electronic agreement is either totally correct or there is a possibility to contract such an agreement by observing succession.   یکی از مسائل و مشکلات مطرح‌شده در قراردادهای الکترونیکی شرطیت توالی (موالات) بین ایجاب و قبول است. زیرا بر اساس برخی مواد قانونی و آرای فقهی، وجود اتصال بین ایجاب و قبول لازم است و از طرفی در نگاه آغازین چنین به‌نظر می‌رسد که بین ایجاب و قبول در قرارداد الکترونیکی فاصله است و شرط توالی در قرارداد الکترونیکی رعایت‌شدنی نیست. نتیجۀ فقهی این مقاله پس از بررسی اصل اولی در مورد شرطیت توالی و پیشینۀ آن، جمع‌آوری و نقد همۀ دلیل‌های شرطیت توالی و تطبیق آنها بر قرارداد الکترونیکی و نیز بررسی وجود موالات و امکان رعایت آن در این نوع قراردادها این است که اولاً موالات بین ایجاب و قبول به‌دلیل کافی نبودن ادله شرطیت ندارد؛ ثانیاً اگر هم دلیل‌های ذکرشده کافی باشد، شامل قرارداد کتبی و الکترونیکی نمی‌شود؛ ثالثاً در قرارداد الکترونیکی حتی از نوع آفلاین بین ایجاب و قبول اتصال وجود دارد یا اتصال‌پذیر است؛ بنابراین قرارداد الکترونیکی طبق همۀ آرای فقهی یا محکوم‌ به صحت است یا قابلیت انعقاد آن با رعایت شرط توالی را دارد. https://jorr.ut.ac.ir/article_68826_ddf00c3567b0043ef0fabd21ad887c49.pdf