2021-07-26T05:42:41Z
https://jorr.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=9140
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
صفحات آغازین
2018
09
23
1
3
https://jorr.ut.ac.ir/article_70500_d87cb4c1a05e6be86f0f914224274d28.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
اعتبارسنجی مرجحیت مخالفت با عامه در علاج تعارض اخبار (موردپژوهی: نجاست خمر)
عطیه
علیزاده نوری
محمدتقی
فخلعی
حسین
صابری
میدانداری مخالفت با عامه بهعنوان یکی از مرجحات تعارض نصوص، در بسیاری از احکام اختلافی محسوس است؛ گروهی از فقها با روی آوردن به مرجحیت مخالفت با عامه و حمل اخبار موافق عامه بر تقیه، راهی برای حل اختلاف نصوص جستهاند. نجاست و طهارت خمر از جملۀ این موارد اختلافی است که با توجه به وجود روایات دال بر طهارت خمر، بهواسطۀ حمل بر تقیه و کنار راندن آنها از صحنۀ استدلال، فتوای مشهور فقها دال بر نجاست خمر سامان یافته است. این نوشته، با دغدغۀ سنجش رَوایی کاربرد مرجحیت مخالفت با عامه در مسئلۀ نجاست خمر، نوشته شد و جایگاه این مرجح را در حل تعارض اخبار طهارت و نجاست خمر پی گرفتهایم. عدم رعایت ضوابط مربوط به تعارض اخبار در اعمال مرجحات و بهویژه مخالفت با عامه و آشفتگی و نابسامانی افکار در مسئلۀ نجاست خمر، دستاورد این پژوهش است که پس از تتبع وسیع در آرای فقها حاصل شده است.
Ascribing to Precautionary Concealment
Ascribing to Precautionary Concealment of the Traditions about the Purity of Wine
Traditions about the Purity of Wine
Disagreement with Sunnis
Impurity of Wine
2018
09
23
555
580
https://jorr.ut.ac.ir/article_68820_cd7a3962b4ad25268cd9d20056ed6948.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
اصول و قواعد بنیادین فقهی حاکم بر مذاکره
مهدی
موحدینیا
علی
مظهر قراملکی
سید محمد
حسینی
یکی از مسائل کنونی دولت اسلامی، رفع اختلافات بینالمللی، از طریق مذاکره است. آنچه در این زمینه با خلأ پژوهشی مواجه هستیم تبیین گسترۀ مذاکره با دول غیرمسلمان و پایبندی به آن بر اساس مبانی و قواعد فقه است. در مقالۀ پیشرو با بهرهگیری از روش تحلیلی و توصیفی، در صدد تبیین ماهیت و آثار اصول و قواعد فقه حاکم بر مذاکره، با تکیه بر دیدگاه تکلیفگرایانه بودهایم. بر اساس یافتههای تحقیق، در فقه امامیه نهاد مذاکره، جزو عناوین اولیۀ ضروری است نه ثانویۀ اضطراری. اصول و قواعد بنیادین فقهی مذاکره از جمله قاعدۀ نفی تسلط و قاعدۀ تناسب رفتاری، اصل عزت، حکمت و مصلحت عقلایی، حاکی از مذاکرۀ فعال نه منفعل هستند. مذاکرۀ فعال در دیدگاه تکلیفگرایانه ریشه دارد. بر مبنای این دیدگاه فقهی، برای تحقق عمل به تکلیف در شرایط ویژۀ مذاکره با دشمنان باید از سوی مذاکرهکنندگان اسلامی، تاکتیکهای منعطف و نرمی در فرآیند مذاکره اتخاذ شود تا دول غیرمسلمان نتوانند با طراحی وضعیتی، محدودیتها و تحریمهایی را بر کشور اسلامی تحمیل کنند.
Negotiation Rules
Duty-Orientation
diplomacy
Rules of Jurisprudence
Negotiation
2018
09
23
581
606
https://jorr.ut.ac.ir/article_68821_42f3d3a80f3a1be9552aaa08d4fcdf69.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
بررسی جایگاه فقهی - ادبی حرف «واو» در آیۀ 121 سورۀ انعام
علی
نجفی ایوکی
عباس
اقبالی
کاظم
حسینی باصری
علمای دانش نحو معانی سهگانۀ حال، استیناف یا عطف را برای حرف «واو» در آیه «لاتَأْکُلُوا مِمّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللّهِ عَلَیْهِ وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ» (انعام: 121) محتمل دانستهاند که البته ناهمگونی این نظریات، تبیین معنوی آیۀ شریفه را دچار چالش کرده است. بر این اساس نوشتار حاضر به روش توصیفی - تحلیلی به معناشناسی حرف «واو» در این آیۀ شریفه اختصاص یافته است و به این نتیجه رسیدهایم که ضمیر در جملۀ «وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ» به «أکل» مستفاد از فعل «لاتأکُلُوا» یا به «عَدَمُ الذِّکر» که برگرفته از «لَم یُذکَر» است، رجوع میکند. بنابراین آیۀ شریفه در صدد نهی از خوردن ذبیحۀ موصوف به فسق نیست، بلکه در مقام تبیین یکی از مصادیق فسق است. واژۀ «فسق» در آیۀ مورد بحث نیز بهمعنای خارج شدن ذبیحه از حلیت است که در حقیقت جملۀ «وَ إِنَّهُ لَفِسْقٌ» دلیل حرام بودن ذبیحهای را بیان میکند که نام خداوند بر آن برده نشده است؛ زیرا آن فسق و خروج از بندگی خداوند است و این مفهوم تنها با معنای عاطفه یا استیناف همخوانی دارد، نه حالیه بودن.
āyāt al-ahkām (Legal Injunctions of the Quran)
the Letter “vāv”
Mojtahedin
semantics
the Word “Vice”
2018
09
23
607
628
https://jorr.ut.ac.ir/article_68822_344869f2ff8c133f01d8747c1e7a38e8.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
ماهیت فقهی و حقوقی نمایندگی مادر در دادرسی نفقه بر اساس قانون حمایت از خانواده (مصوب 1391)
جواد
حسین زاده
وحیده سادات
حسینی
فرجالله
هدایتنیا
یکی از ابداعات مادۀ 6 قانون حمایت از خانواده مصوب 1391، اعطای نمایندگی به مادر در روند دادرسی مطالبۀ نفقه طفل یا محجور است. در تفسیر این مادۀ قانونی دو نگرش متفاوت مطرح میشود؛ برخی آن را از باب جعل ولایت قهری میدانند؛ برخی دیگر بر این باورند که مادۀ قانونی، اعطای نوعی از نمایندگی به مادر بهمثابۀ نهاد وکالت یا قیمومت است. هرکدام از این دو دیدگاه، آثار حقوقی متفاوتی در مسئولیت و اختیارات مادر برجای میگذارد که مقالۀ حاضر با بهرهگیری از روش تحلیلی - توصیفی، به تبیین ماهیت و مبانی نمایندگی مادر در دعوای مطالبۀ نفقه فرزند پرداخته است. نتایج مقاله حاکی از این است که هدف قانونگذار از واگذاری نمایندگی به مادر، اثبات ولایت قهری برای مادر نیست، بلکه بر اساس مبانی و قواعد فقهی، از جمله قاعدۀ ملازمۀ اذن در شیء با اذن در لوازم آن و رویّۀ جاری قضایی و رعایت مصلحت و غبطۀ طفل، صرفاً اعطای نمایندگی و حق دادرسی و دادخواهی است. از جملۀ مهمترین آثار این نظریه این خواهد بود که آثار حقوقی ولایت قهری، از جمله حق تصرف ولی در اموال مولیعلیه، اسقاطناپذیر بودن و غیرقابل نقل و انتقال بودن حق ولایت بر این نوع نمایندگی مترتب نمیشود.
Right to Make a Lawsuit
Family Protection Act 2012
Alimony of the Child
Mother’s Right of Representation
Guardianship of the Mother
2018
09
23
629
650
https://jorr.ut.ac.ir/article_68823_328ef3e6c9b69bdfdfbd7fc7b92dc67d.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
مطالعۀ تطبیقی حکم هدیه به قاضی در فقه مذاهب خمسه
محمد عادل
ضیائی
ایوب
شافعیپور
در مورد استحباب هدیه اختلافی وجود ندارد. اکنون این سؤال مطرح است که با توجه به جایگاه حساس قاضی، آیا هدیه دادن به او نیز جایز است؟ مقالۀ حاضر که به روش کتابخانهای و به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته، مشخص کرده است که فقهای مذاهب اسلامی در این باب به شرح زیر اختلاف نظر دارند: برخی از فقهای متأخر شیعه قائل به جواز مطلق آن شدهاند. آنها معتقدند که روایات دال بر حرمت، ضعیفند و احتجاجپذیر نیستند. در مقابل بیشتر فقهای مالکی منباب سد ذریعه مطلقاً آن را حرام دانستهاند. ابوحنیفه و شاگردانش قائل به کراهت شدهاند. از نظر آنان نهی وارده در نصوص، بر کراهت دلالت دارد نه حرمت. بیشتر فقهای متقدم شیعه، اکثر شافعیه و حنابله، عدهای از حنفیه و مالکیه قائل به تفصیل شدهاند و معتقدند هدیه به قاضی در حالتهای مختلف، احکام مختلفی دارد. بهنظر میرسد قول بهتفصیل، راجح باشد و ملاک در تفصیل، نیت هدیهدهنده و قاضی، وجود رابطۀ قبلی میان قاضی و هدیهدهنده، وجود پروندهای از هدیهدهنده نزد قاضی، وجود سابقۀ قبلی هدیه به قاضی و میزان هدیهای است که قبل و بعد از تصدی منصب قضا، توسط هدیهدهنده به قاضی پرداخت میشود.
Bribe
jurisprudence
Judge
Five Islamic Schools of Thought (al-madahib khamsah)
Gift
2018
09
23
651
676
https://jorr.ut.ac.ir/article_68824_583849f8f651ffa58e7b6cbc6da99138.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
مبانی فلسفی اسقاط حق در فقه اسلامی و حقوق غرب
ابراهیم
تقیزاده
موضوع اسقاط حق در اغلب رشتههای حقوقی مطرح شده است. برای ارزیابی و قضاوت در زمینۀ صحت یا بطلان این عمل حقوقی، معیارهای مختلفی از قبیل خودمختاری، کارایی (فایده) و مصلحت پیشنهاد شدهاند. ریشۀ این معیارها را باید در گفتمان «فلسفۀ حق» جستوجو کرد. بنابراین، پرداختن به مبانی فلسفی اسقاط حق یک ضرورت است. در این مقاله با مرور ایدههای مطرحشده در خصوص حق در فقه اسلامی از یکسو و نظریات ارائهشده توسط فلاسفه و حقوقدانان غربی از سوی دیگر، معیارهای ارزیابی اسقاط حق، شناسایی و مقایسه خواهند شد. در فقه اسلامی این موضوع در ضمن مباحث مربوط به حق و حکم بررسی شده است. حق در تفکر اسلامی در قالب مصلحت، تحلیل و قضاوت میشود. در میان نظریهپردازان حق در جهان غرب نیز، نظریههای مختلفی ارائه شده که دو نظریۀ اراده و سود، از شهرت و طرفداران بیشتری برخوردار است. بر اساس نظریۀ اراده، تسلط ذیحق بر موضوع حق، اساسیترین ویژگی یک حق محسوب میشود. نظریۀ سود نیز با تقلیل حق به فایده، سودمندی را اصلیترین کارویژه برای حق میداند. از نگاه سودگرایان، حق ابزاری در خدمت خیر عمومی است و چنانچه رفاه جامعه بهعنوان یک کل اقتضا کند، قربانی کردن حقهای شخصی مجاز خواهد بود. لذا در اسقاط حق، ارادۀ ذیحق نقش ثانوی دارد. این بررسی نشان داد که آرای برخی فقها، با نظریۀ اراده هماهنگ است؛ ولی نگرش غالب در فقه اسلامی به مصلحت متکی است که مشابهتهایی با نظریۀ سود دارد، اما تفاوت اساسی این دو در این است که مصلحت در تفکر اسلامی جنبۀ دروندینی و در تفکر غربی، جنبۀ انسانی دارد.
Waiver
Right and Judgment
Expediency
Theory of Selection
Theory of Utility
2018
09
23
677
706
https://jorr.ut.ac.ir/article_68825_e2d6d82d561bf0b815718cf47fc9ccab.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
شرط توالی در قراردادهای الکترونیکی
محمد علی
خادمی کوشا
یکی از مسائل و مشکلات مطرحشده در قراردادهای الکترونیکی شرطیت توالی (موالات) بین ایجاب و قبول است. زیرا بر اساس برخی مواد قانونی و آرای فقهی، وجود اتصال بین ایجاب و قبول لازم است و از طرفی در نگاه آغازین چنین بهنظر میرسد که بین ایجاب و قبول در قرارداد الکترونیکی فاصله است و شرط توالی در قرارداد الکترونیکی رعایتشدنی نیست. نتیجۀ فقهی این مقاله پس از بررسی اصل اولی در مورد شرطیت توالی و پیشینۀ آن، جمعآوری و نقد همۀ دلیلهای شرطیت توالی و تطبیق آنها بر قرارداد الکترونیکی و نیز بررسی وجود موالات و امکان رعایت آن در این نوع قراردادها این است که اولاً موالات بین ایجاب و قبول بهدلیل کافی نبودن ادله شرطیت ندارد؛ ثانیاً اگر هم دلیلهای ذکرشده کافی باشد، شامل قرارداد کتبی و الکترونیکی نمیشود؛ ثالثاً در قرارداد الکترونیکی حتی از نوع آفلاین بین ایجاب و قبول اتصال وجود دارد یا اتصالپذیر است؛ بنابراین قرارداد الکترونیکی طبق همۀ آرای فقهی یا محکوم به صحت است یا قابلیت انعقاد آن با رعایت شرط توالی را دارد.
Electronic Business
Succession of Necessitating and Acceptance
Electronic Agreement
Succession in Contract
2018
12
17
707
730
https://jorr.ut.ac.ir/article_68826_ddf00c3567b0043ef0fabd21ad887c49.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
واکاوی تقدم وجوب حج یا وجوب نذر در صورت تزاحم
سید ابوالقاسم
حسینی زیدی
یکی از مرجحات باب تزاحم، تقدم زمانی بوده و یکی از مصادیقی که بر این مرجح تطبیق داده شده، آن است که شخصی قبل از استطاعت، نذر کند که در عرفه به زیارت سیّدالشهداء برود و بعد از نذر، مستطیع شود. حال در اینصورت وظیفۀ ناذرِ مستطیع در روز عرفه رفتن به مکه و بهجا آوردن اعمال حج است یا اینکه باید به نذر عمل کند و در کربلا حاضر شود؟ برخی از فقها به تقدم نذر فتوا دادهاند و به دلایلی مانند عدم حصول استطاعت در صورت نذر، جمع عرفی، اهم بودن نذر نسبت به حج و صحیحۀ حلبی استناد کردهاند؛ بسیاری از فقها هم به تقدم حج حکم دادهاند، هر چند که مشربهای متعددی ارائه شده است و برخی قائل به انحلال نذر و دستهای مورد بحث را تخصصاً خارج از بحث دانسته و عدهای هم از باب تقدم واجب مقید به قدرت عقلی بر واجب مقید به قدرت شرعی، فتوا به تقدم حج دادهاند. در این جستار با واکاوی ادلۀ طرفین، بیان کردهایم که باید به سه دلیل (ملازم بودن نذر با معصیت خدا، امضایی بودن نذر و عدم امضای آن بهوسیلۀ شارع و تعبیر برخی از روایات در باب حج) حج را مقدم بدانیم و نکتۀ مورد غفلت آن است که «سبق زمانی» وقتی بهعنوان مرجح موضوعیت دارد که خصوصیت دیگری وجود نداشته باشد که متأخر را ترجیح دهد و در اینجا بر فرض که تزاحم را بپذیریم و حج را متأخر بدانیم، باز هم بهدلیل خصوصیاتی که حج را اهم جلوه میدهد، باید بر نذر مقدم شود، زیرا صرف سبق وجودی موجب تأکّد در ملاک و شدید شدن وجوب نمیشود.
Conflicting in Time
Primacy
Hajj
Pilgrimage
Time Priority
Preferable
Vow (Nazr)
2018
09
23
731
750
https://jorr.ut.ac.ir/article_68827_ec277a61914aa0b35686c5dc310a777e.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
نقد حکم فقهی لیلۀالدفن (نماز وحشت) در اندیشۀ فقیهان متأخرالمتأخر و معاصر
مصطفی
همدانی
انسان که با صدایی پرطنین هراسان میشود، در آغازین مواجهۀ خود با جهان آخرت که در روایات از آن با شب اول قبر تعبیر شده است، ناگهان به هزاران پدیدة ناآشنا برمیخورد. پیامبر اسلام (ص) با توصیۀ بازماندگان به صدقه از طرف میّت، برای این مرحلة پرهراس از حیات بشر چارهجویی کرده و برای بازماندگان نادار هم نمازی معروف به «نماز وحشت» جایگزین فرموده است. اصل این مسئله در فقه متقدمان و متأخران وجود ندارد و در فقه متأخرالمتأخرین آن هم بهصورت ناقص متولد شده؛ زیرا توصیۀ ترتیبی یادشده به تعیّن نماز وحشت تقلیل یافته و شرطِ ناداری بهکلی فراموش شده است. نتیجه اینکه نهتنها بر سر زبان همۀ متشرعه بلکه در همۀ متون فقهی متأخرالمتأخرین تا عموم رسالههای عملیۀ معاصر، تنها مستحب لیلۀالدفن همان نماز وحشت انگاشته شده است. پژوهۀ فرارو با ریشهیابی تاریخی – فقهی این مسئله و تحلیل اقوال و روایات آن، با کمک روش اجتهاد کوشیده است سنت اصیل اسلامی در این مرحلۀ بسیار حساس از زندگی انسان را بازکاوی کند. امید آنکه اگر جامعۀ فقهی این تلاش را موفق بداند، رسالههای عملیه و سپس بیان مبلغان و در نهایت عملکرد متشرعه نیز در این موضوع بازنگری شوند.
Alms
Burial Night
Horror Prayer
Prayer for the Dead
2018
09
23
751
775
https://jorr.ut.ac.ir/article_68828_391ee5fc83f4b7d6127ddb84f201ad18.pdf
Religious Researches
2008-8388
2008-8388
1397
14
3
چکیده های انگلیسی
2018
09
23
1
9
https://jorr.ut.ac.ir/article_70499_326a68399c0f0d0594bdc2e44888615f.pdf