2021-07-07T10:17:12Z
https://jorr.ut.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=4765
مجله علمی "پژوهشهای فقهی"
2008-8388
2008-8388
1392
9
4
سوگند در دعاوی بینالادیانی و بینالمللی در فقه امامیه و حقوق ایران
مصطفی
دانش پژوه
سوگند یکی از ادلۀ دعواست که علی القاعده در تمام نظامهای حقوقی پذیرفته شده است. بدیهی است هر نظام حقوقی برای اعتبار، تأثیر و نفوذ سوگند، شاید به شرایط ویژهای توجه کند که عمدۀ این شرایط با ارزشهای حاکم بر آن جامعه متناسب باشد.
از آنجا که در جامعۀ ایرانی عنصر دین و توحید، اصلیترین ارزش حاکم بر جامعه محسوب میشود، قانونگذار نیز با تأکید بر حفظ این ارزش، صرفاً سوگند با لفظ جلاله را معتبر اعلام کرده است. تأکید بر لزوم این شرط در دعاوی مسلمانان ایرانی با یکدیگر، آنجا که یادکنندۀ سوگند ایرانی و مسلمان باشد کاملاً منطقی است و هیچگونه پرسش و مشکلی پدید نمیآورد. اما تأکید بر لزوم این شرط در دعاوی غیرمسلمانان ایرانی و بیگانگان (بهویژه بیگانگان غیرمسلمان) پرسشآفرین است؛ پرسشی که قانون ایران به صراحت به آن نپرداخته است. پس باید به استناد اصل یکصد و شصت و هفتم قانون اساسی، پاسخ پرسش را از فقه و شریعت اسلامی جستوجو کرد.
این مقاله با بررسی موضوع سوگند در دعاوی بینالمللی و بهویژه بینالادیانی در فقه اسلامی، تلاشی است برای یافتن پاسخ پرسش مذکور.
اسلام
ایمان
جلاله
حلف
سوگند
قسم
لفظ
یمین
2014
02
20
1
16
https://jorr.ut.ac.ir/article_36761_686ed89294f8f6fb79d22738b1c4a604.pdf
مجله علمی "پژوهشهای فقهی"
2008-8388
2008-8388
1392
9
4
نقش سیاق در نظریۀ اصولی شیخ مرتضی انصاری
علی
راد
فضلالله
غلامعلی تبار
مسئلۀ اصلی این پژوهش تبیین و ارزیابی جایگاه و کاربرد سیاق در نظریۀ اصولی شیخ مرتضی انصاری است. وی ضمن پذیرش اعتبار سیاق در فرایند فقاهت، از آن دراستنباط حکم شرعی از گزارههای دینی و نقد فتاوای فقهی و استدلالهای اصولی بهره گرفته است. شیخ انصاری در اعتبار سیاق به عنوان مستند حکم شرعی به ضوابطی چون وضوح دلالت، عدم تعارض با دلیل قویتر و وحدت نزول قائل است. سیاق کلمات، جملهها و آیات گونههایی از انواع سیاق هستند که در تبیینها و استدلالهای شیخ انصاری ذیل آیات الاحکام امکان ردیابی دارند. تحدید دامنۀ معنایی، تصریح محذوف و استناد، از جملۀ کاربردهای سیاق در آثار شیخ انصاری به شمار میآیند.
آیات الاحکام
حجیت ظواهر
سیاق
شیخ مرتضی انصاری
قواعد استنباط
نظریۀ اصولی
2014
02
20
17
40
https://jorr.ut.ac.ir/article_36762_299cb38dc5df1247824ed0d97ffdcc4c.pdf
مجله علمی "پژوهشهای فقهی"
2008-8388
2008-8388
1392
9
4
نقد و بررسی ادلۀ نقلی طهارت و نجاست اهل کتاب
سید ابوالحسن
نواب
مسئلۀ طهارت و نجاست اهل کتاب بهدلیل ضرورت معاشرت مسلمانان با ایشان اهمیت دارد. با اینکه مشهور نزد فقهای شیعه، نجاست اهل کتاب است، بسیاری از متاخران و متقدمان فقهای شیعه اهل کتاب را پاک میدانند و بهجز اندکی از علمای اهل سنت، بهطهارت اهل کتاب حکم دادهاند. در عصر حاضر که ارتباطات، ضرورت اجتناب ناپذیری است و انسانها با قطع نظر از نژاد، دین و مذهب با یکدیگر در تعامل هستند، باید مسئلۀ طهارت یا نجاست اهل کتاب تبیین شود. آن دسته از فقهایی که بهطهارت اهل کتاب فتوا دادهاند، به اصل طهارت و برائت و ناکافی بودن ادلۀ قائلان به نجاست تمسک جستهاند و فقهایی که فتوی به نجاست اهل کتاب دادهاند، به برخی آیات و روایات متمسک شدهاند و حتی برخی ادعای اجماع کردهاند. در این پژوهش بعد از بررسی اجمالی مفهوم کفر و شرک، به بررسی و تبیین دلایل هر دو طایفه از فقها و ارائۀ تحلیل جامعی در موضوع طهارت و نجاست اهل کتاب میپردازیم.
اهل کتاب
طهارت
فقهای شیعه
کافر
نجاست
2014
02
20
41
68
https://jorr.ut.ac.ir/article_36763_c191ea5fe823d44bf3a1e0ae2049ac86.pdf
مجله علمی "پژوهشهای فقهی"
2008-8388
2008-8388
1392
9
4
تأثیر وصیت میت و موافقت ولی برای پیوند عضو
احسان
علی اکبری بابوکانی
زینب
حسامی شهرضایی
مصطفی
شفیعزاده خولنجانی
مجلس ششم طرح مرگ مغزی و پیوند اعضای بیماران فوت شده را در جلسۀ علنی روز چهارشنبه مورخ 17/1/1379 با عنوان «قانون پیوند اعضای بیماران فوت شده یا بیمارانی که مرگ مغزی آنان مسلّم است» مشتمل بر یک ماده واحده و سه تبصره به تصویب رساند. در این تبصره آنچه به عنوان مرجع در برداشت اعضای بیماران مرگ مغزی مطرح شده، وصیت فرد یا اذن اولیای شرعی او پس از مرگ است. در این مقاله نویسندگان به تحلیل و پژوهش دربارۀ دیدگاهها و آرای فقها در امکان مرجعیت این دو عنصر پرداختهاند. دیدگاه مؤلفان آن است که جواز برداشت عضو از میت یا بیمار مرگ مغزی، به عنوان یک حکم شرعی، معلولی است که ملاک تام آن تنها تحقق اضطرار است. اما وصیت میت و اذن اولیای وی در کنار این عنصر، نقش علت تامه را برای جواز برداشت عضو بر عهده ندارند، بلکه تنها عامل تعیین و تشخّص عنوان کلی مضطرٌّ به هستند و هیچ نقشی در اصل تجویز برداشت عضو ندارند. به طوری که حتی اگر این دو عنصر وجود نداشته باشند، اصل برداشت عضو از مردگان به عنوان یک فعل اضطراری جایز است.
برداشت عضو
پیوند عضو
عدم نفوذ
نفوذ
وصیت
ولایت
2014
02
20
69
94
https://jorr.ut.ac.ir/article_36764_d9582fd9f285e3056c18fbfaa5177c2d.pdf
مجله علمی "پژوهشهای فقهی"
2008-8388
2008-8388
1392
9
4
تحلیل روایت ابیبصیر مبنی بر عدم بطلان خون مسلمان
احمد
حاجی ده آبادی
گرچه در قتل عمد، گرفتن دیه از قاتل منوط به رضایت او و ولیّ دم است (یعنی دیه، تصالحی است)، در روایت ابیبصیر دربارۀ قاتل عمدی که فرار کرده و به او دسترسی نیست، به گرفتن دیه از اموالش و در مرحلۀ بعد از اقارب او و در نهایت از بیتالمال حکم شده است. دربارۀ این روایات سؤالات متعددی مطرح شده، مثل اینکه آیا حکم این روایت، خاص مورد خودش است یا به موارد دیگر از جمله خودکشی یا کشته شدن قاتل توسط غیر ولیّ دم و بدون اذن او نیز تسری پیدا میکند؟ آیا در قتل شبهعمد هم میتوان در صورت عدم تمکن قاتل، از اقارب و در مرحلۀ بعد از بیتالمال دیه را گرفت؟ این مقاله به بررسی این روایت میپردازد.
بیتالمال
حکم تکلیفی
حکم وضعی
ضمان اقارب
ضمان عاقله
2014
02
20
95
126
https://jorr.ut.ac.ir/article_36765_b6a1aa5c92baac958564d494da5bffe2.pdf
مجله علمی "پژوهشهای فقهی"
2008-8388
2008-8388
1392
9
4
کاوشی در مبانی نظری استنباطات فقهی سید مرتضی در «ناصریات»
حمیدرضا
شریعتمداری
در میان فقیهان، این جمله مشهور است که: «فقیهترین مردم آشناترین ایشان به اختلافات فقهی است». گویا کسی که همۀ مواضع فقهیِ پیشوایان و مجتهدان مذاهب و دلایل آنها را از نظر گذرانده است و به موضع فقهی خاصی به صورت مدلل و مستدل رسیده، حتماً از توانایی فقهی بیشتری برخوردار است. در میان عالمان امامیه، یکی از نخستین فقیهانی که به «فقه الخلاف» پرداخته و آثاری را در « فقه مقارَن» پدید آورده، سید مرتضی متوفای 436 قمری است. مهمترین اثر مقایسهایِِ سید پس از انتصار، مسائل ناصریات است که در ذیل مواضع فقهی نیای مادری وی (ناصر اطروش) شکل گرفته است. بررسی روششناسانۀ استنباطها و استدلالهای سید با تأکید بر مصادر و دلایل فقهی ایشان در ناصریات، رسالتی است که در این نوشتار دنبال میشود و با نیمنگاهی به انتصار و با استناد به دیگر آثار سید، نشان خواهیم داد که «اجماع امامیه» و گاهی «اجماع اهل بیت» جایگاه ویژهای در مواضع فقهی و کلامی ایشان یافته و تا حد زیادی خلأ خبر واحد را (که مقبول سید نیست) پرکرده است. البته ایشان در برخی آثارش مستند اصلی فقه امامیه را احادیث متواتر دانسته و در برخی از دیگر آثارش نشان داده است که میتواند با تکیه بر قرآن و احادیث نبوی (ولو خبر واحد باشند) و حتی با تکیه بر قیاس مقبول مخالفان نیز به اثبات مواضع فقهی امامیه بپردازد.
اجماع
خبر واحد
سیدمرتضی
عقل
فقه مقارن
قیاس
ناصریات
2014
02
20
127
148
https://jorr.ut.ac.ir/article_36766_1974d86671ee1da4100c3467bd476bb5.pdf
مجله علمی "پژوهشهای فقهی"
2008-8388
2008-8388
1392
9
4
نگاهی به مهر و تنصیف آن از منظر فقه و حقوق
سید محمدجواد
وزیری فرد
فاطمه
موسیوند
مهر عطیه و هدیهای است که خداوند متعال برای زن قرار داده و در آیات متعددی به آن پرداخته شده، ولی مقدار معینی برای آن ذکر نشده است، اما هر مقدار که ذکر شود، حق زن است و زن بهمجرد عقد نکاح مالک مهر میشود، ولی مالکیت در نصف مهر متزلزل است و با همبستر شدن یا فوت یکی از زوجین یا ارتداد فطری زوج مستقر میشود. ولی اگر عوامل استقرار مهریه حاصل نشوند، زن مستحق نیمی از مهر میشود، یعنی اگر بین زوجین قبل از آمیزش، طلاق واقع شود یا مرد قبل از آمیزش مرتد شود، زن مستحق نصف مهر است و اگر یکی از زوجین قبل از نزدیکی فوت کنند، بنا بر نظر مشهور، مستحق نصف مهر است، گرچه نظریههای غیر مشهور زن را مستحق تمام مهر میدانند.
اجر
تنصیف
صداق
فریضه
مهر
نحله
2014
02
20
149
162
https://jorr.ut.ac.ir/article_36767_1c709c04ec99f08bb4b1b0f493d8847a.pdf